Νόμος 5278/2026 – Εθνική Κοινωνική Συμφωνία: Νέα εποχή για τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας

Ο Νόμος 5278/2026 φέρνει μια ουσιαστική μεταρρύθμιση στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων και των συλλογικών διαπραγματεύσεων στην Ελλάδα. Στόχος του είναι η ενίσχυση της κάλυψης των εργαζομένων μέσω συλλογικών συμβάσεων εργασίας, η προαγωγή του κοινωνικού διαλόγου, και η σταθερότητα στο εργασιακό περιβάλλον, με ταυτόχρονη προσαρμογή στις σύγχρονες ανάγκες της αγοράς εργασίας.

Σκοπός & Νομοθετικό Πλαίσιο

Στην «Εθνική Κοινωνική Συμφωνία», το Κράτος και οι κοινωνικοί εταίροι (εργοδότες και εργαζόμενοι) δεσμεύονται από κοινού για την προώθηση συλλογικών διαπραγματεύσεων και την ενίσχυση του θεσμού των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Ο νέος νόμος εκσυγχρονίζει το υπάρχον πλαίσιο, ενσωματώνοντας ευρωπαϊκές συστάσεις και προβλέποντας διαδικασίες και εργαλεία που ανταποκρίνονται στη δυναμική της αγοράς εργασίας του 21ου αιώνα Ν_5278_._2026_20260100022.pdf, σ.1-2

Βασικές Διατάξεις και Αλλαγές

Ο νόμος εισάγει σημαντικές καινοτομίες, με κύρια σημεία τα εξής:

1. Ενίσχυση της κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις

• Προβλέπονται διαδικασίες και κίνητρα για περισσότερους εργαζομένους να καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις εργασίας.
• Ενθαρρύνεται η συνυπογραφή κλαδικών ή τοπικών συμβάσεων εργασίας από περισσότερους κοινωνικούς εταίρους Ν_5278_._2026_20260100022.pdf, σ.2

2. Σταθερότητα μετά τη λήξη συλλογικών συμβάσεων

• Επαναφέρεται η μετενέργεια όλων των κανονιστικών όρων, δηλαδή αν μια σύμβαση λήξει και δεν υπάρξει νέα, τα δικαιώματα των εργαζομένων διατηρούνται αμείωτα μέχρι τη σύναψη νέας συμβάσεως Ν_5278_._2026_20260100022.pdf, σ.2

3. Ευκολότερη επέκταση συλλογικών συμβάσεων στην αγορά

• Το απαιτούμενο ποσοστό εργαζομένων για να επεκταθεί μια κλαδική σύμβαση μειώνεται από 50% σε 40%.
• Προβλέπεται και η δυνατότητα επέκτασης, χωρίς το ποσοτικό κριτήριο, αν συνυπογράφουν σημαντικοί κοινωνικοί εταίροι (π.χ. ΓΣΕΕ) Ν_5278_._2026_20260100022.pdf, σ.2

4. Πλήρης προστασία μετά τη λήξη της σύμβασης

• Ορίζεται ρητά ότι ακόμη και μετά τη λήξη και την τρίμηνη παράτασή της, όλοι οι όροι της συλλογικής σύμβασης συνεχίζουν να εφαρμόζονται μέχρι να συναφθεί νέα συμφωνία Ν_5278_._2026_20260100022.pdf, σ.2

5. Ρυθμίσεις για ευάλωτους τομείς

• Δίνονται ειδικές πρόνοιες για εξαιρέσεις σε επιχειρήσεις σε σοβαρή οικονομική δυσπραγία, υπό συγκεκριμένα κριτήρια, όπως ορίζεται στην παράγραφο 2.3 του νόμου Ν_5278_._2026_20260100022.pdf, σ.7

6. Οργανισμός Μεσολάβησης και Διαιτησίας

• Εισάγεται νέο πλαίσιο για την επιτάχυνση και τον εξορθολογισμό των διαδικασιών επίλυσης συλλογικών διαφορών εργασίας μέσω του Οργανισμού Μεσολάβησης και Διαιτησίας (ΟΜΕΔ) Ν_5278_._2026_20260100022.pdf, σ.2

Επιπτώσεις για Εργαζόμενους και Εργοδότες

Για εργαζομένους:

• Ασφάλεια και σταθερότητα: Τα δικαιώματα και οι όροι εργασίας διατηρούνται ακόμη και όταν λήξει μια σύμβαση, περιορίζοντας τον κίνδυνο αιφνίδιων αρνητικών αλλαγών.
• Πιο ευρεία κάλυψη: Αυξάνονται οι πιθανότητες να ισχύουν και για μικρότερες ειδικότητες ή τομείς τα οφέλη συλλογικών συμβάσεων.
• Βελτιωμένη διαπραγματευτική δύναμη: Η ευκολότερη επέκταση των συμβάσεων σημαίνει καλύτερες προοπτικές διαπραγμάτευσης για τους εργαζομένους συνολικά.

Για εργοδότες:

• Καλύτερη πρόβλεψη κόστους εργασίας: Η σταθερότητα στις συμβάσεις μειώνει τις αβεβαιότητες και τα διαχειριστικά ρίσκα.
• Δυνατότητα εξαιρέσεων για προβληματικές επιχειρήσεις: Υπάρχουν δικλείδες ασφαλείας για επιχειρήσεις σε κρίση ώστε να εξαιρεθούν –με συγκεκριμένη διαδικασία– από την υποχρεωτική εφαρμογή επεκτεινόμενων συμβάσεων.
• Ενίσχυση του διαλόγου: Καθιστά τον κοινωνικό διάλογο βασικό εργαλείο στη διαχείριση εργασιακών σχέσεων.

Πρακτικά Παραδείγματα Εφαρμογής

• Επέκταση σύμβασης σε όλο τον κλάδο: Εάν μια κλαδική σύμβαση υπογραφεί από οργανώσεις που καλύπτουν το 42% των εργαζομένων ενός κλάδου (π.χ. λιανεμπόριο), αυτή μπορεί να επεκταθεί σε όλους τους εργαζομένους του κλάδου, κάτι που προηγουμένως δεν ήταν εφικτό Ν_5278_._2026_20260100022.pdf, σ.2
• Προστασία δικαιωμάτων σε περίπτωση λήξης σύμβασης: Μια τοπική ή εθνική σύμβαση παύει να ισχύει αλλά οι μισθοί, τα επιδόματα και τα ωράρια συνεχίζουν να εφαρμόζονται αυτόματα μέχρι να υπογραφεί νέα συμφωνία.
• Εξαίρεση προβληματικής εταιρείας: Επιχείρηση που εισέρχεται σε διαδικασία εξυγίανσης μπορεί διαφανώς και με απόφαση αρμοδίου συμβουλίου να εξαιρεθεί προσωρινά από τους όρους μιας επεκταθείσας συλλογικής σύμβασης Ν_5278_._2026_20260100022.pdf, σ.7

Συμπεράσματα / Takeaways

Ο Νόμος 5278/2026 αναδιαρθρώνει το τοπίο των συλλογικών συμβάσεων στην Ελλάδα, ενισχύοντας τη σταθερότητα και δικαιοσύνη στην αγορά εργασίας. Η ευκολότερη επέκταση των συμβάσεων, η υποχρεωτική διατήρηση των όρων τους μετά τη λήξη, η σαφής διαδικασία εξαιρέσεων και η αναβάθμιση του ΟΜΕΔ αποτελούν εργαλεία που εξισορροπούν τα συμφέροντα εργαζομένων και εργοδοτών. Στην πράξη, ο νόμος προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια για τους εργαζομένους, διασφαλίζοντας ότι ωφελείται το σύνολο της αγοράς προς μια πιο ποιοτική και σταθερή εργασία Ν_5278_._2026_20260100022.pdf, σ.1-7